مقالات
علت سرگیجه و سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن چیست؟
سرگیجه هنگام بلند شدن ممکن است به شکل سبکی سر، تاری دید یا سیاهی رفتن چشم ظاهر شود. شاید برای شما هم پیش آمده باشد: از تخت یا صندلی بلند می‌شوید و برای چند لحظه احساس می‌کنید باید دوباره بنشینید. افت فشار خون هنگام تغییر وضعیت یکی از علت‌های احتمالی است، اما کم‌آبی، بعضی داروها و مشکلات دیگر هم باید در نظر گرفته شوند. [۱]
برای بررسی علت، مهم است بدانیم احساس چرخش محیط دارید یا حس می‌کنید ممکن است از حال بروید؛ علامت چه زمانی شروع می‌شود و چه چیزهایی همراه آن است. توصیف روشن این حالت‌ها به ارزیابی پزشک کمک می‌کند. [۲]
محتوا آموزشی است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. تاریخ تدوین: ۲۲ مهر ۱۴۰۵.
اگر سرگیجه با ضعف ناگهانی یک طرف بدن، اختلال گفتار، از دست رفتن دید، درد قفسه سینه یا کاهش هوشیاری همراه است، منتظر ویزیت در منزل نمانید. با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید؛ حتی اگر نشانه‌های احتمالی سکته پس از چند دقیقه برطرف شده باشند. [۳] [۴] [۱۰]
سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن با سرگیجه چرخشی چه فرقی دارد؟
همه این حالت‌ها ممکن است در گفت‌وگوی روزمره «سرگیجه» نامیده شوند، ولی توصیف دقیق آن‌ها به پزشک کمک می‌کند. لازم نیست خودتان نام بیماری را حدس بزنید؛ بگویید دقیقاً چه احساسی داشته‌اید. [۱] [۲]
| احساس شما | توصیفی که برای پزشک مفید است |
|---|---|
| سبکی سر و سیاهی رفتن چشم | «بعد از ایستادن چشمم تار شد و حس کردم ممکن است غش کنم.» |
| سرگیجه چرخشی | «احساس کردم اتاق یا خودم می‌چرخم؛ مثلاً وقتی در تخت غلت زدم.» |
| عدم تعادل | «هنگام راه رفتن ناپایدار شدم و ترسیدم زمین بخورم.» |
علت سرگیجه هنگام بلند شدن از تخت یا صندلی چیست؟
۱. افت فشار خون وضعیتی
هنگام ایستادن، بخشی از خون تحت‌تأثیر جاذبه به سمت پایین بدن می‌رود. بدن معمولاً با تنظیم ضربان قلب و رگ‌ها این تغییر را جبران می‌کند. اگر این پاسخ کافی نباشد، ممکن است افت فشار خون وضعیتی یا ارتواستاتیک رخ دهد و فرد دچار سبکی سر، ضعف یا تاری دید شود. [۵]
۲. کم‌آبی، گرما یا بی‌تحرکی طولانی
کم نوشیدن مایعات، قرار گرفتن در محیط گرم و استراحت طولانی در بستر می‌توانند زمینه افت فشار هنگام برخاستن را فراهم کنند. به پزشک بگویید آیا اخیراً بیماری، کاهش دریافت مایعات یا دوره طولانی کم‌تحرکی داشته‌اید. [۶]
۳. اثر بعضی داروها
برخی داروهای فشار خون، داروهای ادرارآور و بعضی داروهای اعصاب ممکن است در افت فشار نقش داشته باشند. نام دارو و زمان مصرف آن را یادداشت کنید. دارو را خودسرانه قطع نکنید و مقدار مصرف را تغییر ندهید. [۵] [۹]
۴. کم‌خونی یا افت قند خون
کم‌خونی فقر آهن و افت قند خون، به‌خصوص در بعضی افراد مبتلا به دیابت، از علت‌های احتمالی سرگیجه هستند. با این حال، سیاهی رفتن چشم به‌تنهایی نشانه قطعی کم‌خونی نیست و مصرف خودسرانه آهن یا مکمل جای بررسی علت را نمی‌گیرد. [۱]
۵. مشکلات گوش داخلی و سرگیجه با حرکت سر
اگر بیشتر احساس چرخش دارید و علامت با غلت زدن در تخت یا تغییر جهت سر ایجاد می‌شود، بعضی اختلالات گوش داخلی، از جمله سرگیجه وضعیتی خوش‌خیم، ممکن است مطرح باشند. وجود وزوز یا تغییر شنوایی را هم گزارش کنید؛ این الگوها با سیاهی رفتن چشم صرفاً پس از ایستادن یکسان نیستند. [۷]
۶. بیماری‌های زمینه‌ای
برخی مشکلات قلبی و بیماری‌هایی که تنظیم فشار خون را مختل می‌کنند، مانند بعضی عوارض دیابت یا پارکینسون، ممکن است در بروز علائم نقش داشته باشند. تشخیص به شرح حال و معاینه نیاز دارد. [۵]
وقتی از جا بلند می‌شویم و سرمان گیج می‌رود، چه کار کنیم؟
اولویت، پیشگیری از زمین خوردن است. اگر علامت شروع شد، فعالیت را متوقف کنید و در جای امن بنشینید یا دراز بکشید. بعد از برطرف شدن علامت، آرام و با احتیاط تغییر وضعیت دهید. [۶]
- برای عبور از اتاق یا رسیدن به سرویس بهداشتی، با سرگیجه به راه رفتن ادامه ندهید.
- از تخت یا صندلی ناگهانی بلند نشوید؛ برای برخاستن فرصت بدهید.
- تا وقتی سرگیجه دارید، رانندگی، کار در ارتفاع یا کار با ابزار خطرناک را کنار بگذارید. [۱]
- در صورت تکرار علامت، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید؛ صرفاً به کوتاه بودن هر حمله اکتفا نکنید.
اندازه‌گیری فشار خون چه کمکی به بررسی سرگیجه می‌کند؟
ثبت فشار خون می‌تواند اطلاعات مفیدی برای پزشک فراهم کند. برای اندازه‌گیری معمول در حالت نشسته، پس از حداقل پنج دقیقه استراحت آرام، کاف مناسب را روی پوست بازو ببندید، پشت را تکیه دهید، پاها را روی زمین بگذارید و بازو را در سطح قلب حمایت کنید. هنگام اندازه‌گیری صحبت نکنید و نتیجه را همراه زمان آن ثبت کنید. [۸]
برای آشنایی با یکی از مدل‌های موجود می‌توانید مشخصات فشارسنج دیجیتال جامپر HA-210 را ببینید. مناسب بودن اندازه کاف و صحت عملکرد دستگاه را با کادر درمان بررسی کنید؛ هیچ دستگاه خانگی به‌تنهایی علت سرگیجه را تشخیص نمی‌دهد.
آیا یک فشار خون طبیعی، افت فشار وضعیتی را رد می‌کند؟
یک اندازه‌گیری در حالت نشسته، تغییر فشار پس از ایستادن را نشان نمی‌دهد. در ارزیابی بالینی، کادر درمان ممکن است فشار و نبض را پس از پنج دقیقه دراز کشیدن و سپس در دقیقه‌های اول و سوم ایستادن بررسی کند. کاهش حداقل ۲۰ میلی‌متر جیوه در فشار بالایی یا ۱۰ در فشار پایینی، یا بروز علائم هنگام آزمون، نیازمند توجه بالینی است. [۱۱]
اگر احتمال غش یا سقوط دارید، برای امتحان کردن این حالت به‌تنهایی بلند نشوید. نحوه ارزیابی و نیاز به کمک همراه یا کادر درمان را از پزشک بپرسید.
سرگیجه هنگام بلند شدن چه زمانی نیاز به مراجعه دارد؟
علائمی که کمک فوری می‌خواهند
سرگیجه همراه با افتادگی صورت، ضعف یک‌طرفه، اختلال گفتار یا از دست رفتن ناگهانی دید می‌تواند نشانه وضعیت اورژانسی باشد. همچنین غش همراه با درد قفسه سینه، ضربان غیرعادی، آسیب جدی یا به‌هوش نیامدن نیازمند کمک فوری است. در این شرایط خودتان رانندگی نکنید و برای دریافت خدمات خانگی منتظر نمانید. [۳] [۴]
سرگیجه چرخشی همراه با کاهش ناگهانی شنوایی یا دوبینی نیز باید فوری ارزیابی شود. سردرد شدید یا استفراغ شدید همراه با سرگیجه، دلیل دریافت ارزیابی سریع پزشکی است. [۷]
تکرار علائم، حتی بدون نشانه اورژانسی
اگر سرگیجه برمی‌گردد، برطرف نمی‌شود یا در کارهای روزانه اختلال ایجاد کرده است، برای معاینه اقدام کنید. هر مورد غش هم باید بررسی شود، حتی اگر فرد دوباره حالش بهتر شده باشد. [۱] [۴]
برای سرگیجه به کدام پزشک مراجعه کنیم؟
پزشک در ارزیابی اولیه، زمان بروز علائم، داروها و بیماری‌های قبلی را بررسی می‌کند. بسته به یافته‌ها، ممکن است آزمایش خون یا نوار قلب لازم شود؛ همه افراد به یک مجموعه آزمایش یکسان نیاز ندارند. [۹]
اگر الگوی علائم یا بررسی اولیه به مشکل تعادل و گوش مربوط باشد، پزشک ممکن است مراجعه به متخصص مربوط را پیشنهاد کند. در شرایط غیر اورژانسی و با توجه به نیاز بیمار، اطلاعات ویزیت متخصص گوش، حلق و بینی در منزل می‌تواند برای هماهنگی ارزیابی کمک‌کننده باشد. [۲]
چرا سرگیجه در سالمندان باید جدی‌تر پیگیری شود؟
افت فشار وضعیتی در سنین بالاتر شایع‌تر است و سرگیجه می‌تواند با خطر سقوط همراه شود. برای سالمندی که چند دارو مصرف می‌کند یا جابه‌جایی برایش دشوار است، خدمات ویزیت پزشک طب سالمندان در منزل می‌تواند امکان بررسی هماهنگ وضعیت عمومی و داروها را فراهم کند. [۵] [۶]
قبل از ویزیت پزشک، چه چیزهایی را یادداشت کنیم؟
به‌جای نوشتن فقط «سرگیجه داشتم»، زمان، مدت و شرایط بروز آن را ثبت کنید. این اطلاعات به گفت‌وگوی دقیق‌تر با پزشک کمک می‌کند. [۱۲]
| چه چیزی ثبت شود؟ | نمونه توضیح |
|---|---|
| زمان و محرک | بعد از بلند شدن از تخت، چرخاندن سر یا هنگام راه رفتن |
| نوع احساس و مدت | چرخش محیط یا سبکی سر؛ چند ثانیه یا چند دقیقه |
| علائم همراه | تاری دید، تهوع، وزوز گوش، تپش قلب یا احساس ضعف |
| داروها | نام، مقدار و زمان مصرف؛ تغییرات اخیر نسخه |
| سابقه غش یا سقوط | آیا هوشیاری از بین رفت یا فرد زمین خورد؟ |
| اعداد اندازه‌گیری‌شده | فشار و نبض، همراه زمان و وضعیت بدن هنگام اندازه‌گیری |
اگر بیمار برای اجرای برنامه مراقبت و ثبت منظم اطلاعات به کمک نیاز دارد، می‌توانید شرایط پرستاری از بیمار در منزل را بررسی کنید. نوع پایش و وظایف پرستار باید بر اساس نیاز بیمار و برنامه درمانی مشخص شود.
ارزیابی سرگیجه در منزل در تهران و کرج
اگر علائم اورژانسی وجود ندارد و جابه‌جایی بیمار دشوار است، برای بررسی امکان ویزیت پزشک یا خدمات پرستاری در تهران و کرج با ثمین پلاس تماس بگیرید. هنگام هماهنگی، نوع سرگیجه، زمان شروع و وجود سابقه غش یا سقوط را توضیح دهید تا نیاز بیمار روشن‌تر شود. ممکن است پزشک پس از ارزیابی، مراجعه حضوری یا بررسی تکمیلی را ضروری بداند.
هماهنگی خدمات ثمین پلاس: خدمات در منزل در تهران و کرج ارائه می‌شود. فروش تجهیزات پزشکی با ارسال به سراسر کشور انجام می‌گیرد و هزینه ارسال بر عهده مشتری است.
سؤالات متداول درباره سرگیجه و سیاهی رفتن چشم
آیا سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن همیشه از کم‌خونی است؟
خیر. برای بررسی کم‌خونی ممکن است آزمایش لازم باشد. این علامت به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند. [۹]
سرگیجه چندثانیه‌ای هم نیاز به بررسی دارد؟
اگر تکرار شود، باعث اختلال در فعالیت یا سقوط شود، باید بررسی شود. غش کردن را هم صرفاً به دلیل کوتاه بودن آن نادیده نگیرید. [۴] [۶]
اگر فشار خون نشسته طبیعی باشد، علت سرگیجه مشخص می‌شود؟
خیر. یک عدد نشسته نشان نمی‌دهد فشار پس از ایستادن چگونه تغییر می‌کند. ارزیابی تغییر وضعیت باید با روش مناسب و توجه به ایمنی انجام شود. [۱۱]
برای سرگیجه هنگام بلند شدن چه قرصی بخوریم؟
داروی مشترکی برای همه علت‌ها وجود ندارد. درمان بر اساس علت انتخاب می‌شود و تغییر داروهای فعلی هم باید با نظر پزشک باشد. [۹]
سرگیجه هنگام غلت زدن در تخت هم همان افت فشار است؟
الزاماً خیر. احساس چرخش با حرکت سر ممکن است به برخی مشکلات گوش داخلی مربوط باشد و به ارزیابی متفاوتی نیاز داشته باشد. [۷]
منابع پزشکی
برای تدوین این راهنما از منابع زیر استفاده شده است. ارجاع‌های شماره‌دار کنار بخش‌های مرتبط قرار دارند.
- NHS — سرگیجه، علائم و علت‌های احتمالی
- NIH / NIDCD — اختلالات تعادل و ارزیابی پزشکی
- NHS — علائم هشدار سکته مغزی
- NHS — غش و زمان دریافت کمک پزشکی
- Mayo Clinic — علائم و علت‌های افت فشار وضعیتی
- Leeds Teaching Hospitals NHS — مراقبت در افت فشار وضعیتی
- NHS — سرگیجه چرخشی و نشانه‌های نیازمند ارزیابی فوری
- American Heart Association — اندازه‌گیری فشار خون در منزل
- Mayo Clinic — تشخیص و درمان افت فشار وضعیتی
- نشریه مدیریت سلامت دانشگاه علوم پزشکی ایران — خدمات اورژانس پیش‌بیمارستانی ۱۱۵
- CDC / STEADI — ارزیابی فشار خون هنگام تغییر وضعیت
- University Hospitals Birmingham NHS — راهنمای ثبت علائم سرگیجه و تعادل